Czym jest baza orzeczeń sądowych?

Internetowa baza orzeczeń sądowych pozwala na zgromadzenie w jednym miejscu wyroków wydanych przez sądy na terenie całego kraju. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwy jest prosty i szybki dostęp do interesującego nas wyroku z uzasadnieniem, i to z poziomu ogólnodostępnej strony internetowej. Jednak aby taka baza działała sprawnie i były w niej umieszczane treści na bieżąco, potrzeby jest nie tylko dobrze funkcjonujący system, ale także niemały nakład pracy pracowników sądownictwa oraz chęć sędziów do publikowania wydanych przez nich orzeczeń.

Jakie orzeczenia mogą znaleźć się w bazie orzeczeń sądowych

Orzeczeniami publikowanymi w bazie są przede wszystkim wyroki wraz z uzasadnieniami. Poza tym, mogą znaleźć się w niej też postanowienia i zarządzenia sądu wydawane w toku postępowania sądowego oraz je kończące. Najbardziej przydatna z punktu widzenia potencjalnego odbiorcy, którym może być zarówno sędzia, adwokat, radca prawny, jak też każdy z dostępem do Internetu, byłaby strona oferująca wgląd do orzeczeń wydawanych przez wszystkie sądy, zatem nie tylko sądy powszechne (rejonowe, okręgowe i apelacyjne), ale też sądy administracyjne, Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny. Tego rodzaju zbiór pozwoliłby na łatwy dostęp do orzeczeń różnej kategorii, wyszukiwanych np. za pomocą frazy kluczowej.

Trudności w tworzeniu kompleksowej bazy orzeczniczej

Stworzenie dobrej bazy orzeczeń sądowych wymaga przede wszystkim przygotowania wyroku do publikacji. Sędziowie nie mają ustawowego obowiązku publikowania wydanych przez siebie wyroków i to, czy zechcą umieścić orzeczenie w bazie zależy wyłącznie od ich chęci (chyba że w danym sądzie czy wydziale zostanie wydane odgórne zarządzenie nakazujące publikację wszystkich treści). Z tego względu nie wszystkie wyroki trafiają do publicznej bazy, a jedynie te, którymi chce się „pochwalić” sędzia. W praktyce do publikacji kierowane są wyroki i postanowienia ze spraw ważniejszych, przełomowych, w których wystąpił istotny problem prawny. Po skierowaniu orzeczenia do publikacji musi ono zostać jeszcze odpowiednio przygotowane przez pracowników sekretariatu.

Publiczna baza orzeczeń sądowych zamieszcza treści po anonimizacji, czyli po usunięciu z nich danych osobowych stron, świadków, biegłych i innych osób czy firm, o których wzmianka znalazła się w sentencji orzeczenia i treści uzasadnienia. Jest to zatem dodatkowy obowiązek dla urzędnika sądowego, i tak mocno obciążonego pracą. Uważne przeczytanie paru kilkustronicowych uzasadnień i pousuwanie z nich danych w odpowiedni sposób wymaga sporo czasu. Kolejną kwestią, która jest istotna przy tworzeniu bazy danych orzeczeń sądowych jest wymóg publikowania orzeczeń w jednolity sposób przez wszystkie sądy, co w praktyce nie zawsze tak wygląda, bowiem różne sądy w odmienny sposób publikują choćby datę orzeczenia czy skład sądu i dokonują anonimizacji według wewnętrznych zasad.

Przykłady bazy orzeczeń sądowych i sposobów wyszukiwania wyroku

Dostępnych jest kilka baz orzeczeń sądowych. Orzeczenia wydane przez sądy powszechne zgromadzone są w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych (POSP). Można tam znaleźć wyroki wydane przez sądy rejonowe, okręgowe i apelacyjne we wszystkich kategoriach spraw, które są przez nie rozpoznawane, m.in. w sprawach cywilnych, karnych, rodzinnych czy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Aby wyszukać treść konkretnego orzeczenia można wpisać jego sygnaturę, wybrać sąd, wydział, sędziego, czy datę. Inną opcją jest wyszukanie orzeczenia po frazie kluczowej, np. „odszkodowanie”. Swoje bazy orzeczeń mają również sądy administracyjne – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) publikuje większość orzeczeń z tej dziedziny.

Ponadto na stronach Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego można znaleźć orzeczenia zapadłe w tych instytucjach. Przykładem kompleksowej bazy, zawierającej orzeczenia wszystkich kategorii organów orzeczniczych, tj. zarówno sądów powszechnych (rejonowych, okręgowych i apelacyjnych), jak też Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego, a nawet Europejskiego Trybunału Praw Człowieka są Standardy Prawa. Jest to nowatorska baza orzeczeń sądowych, w której publikowane są nie tylko treści orzeczeń, ale też ich wystandaryzowane i usystematyzowane części, co pozwala na łatwe wyszukiwanie treści dotyczących konkretnej problematyki.